Climate Classic gravel route toelichting
Zondag 22 december ben jij erbij: de allereerste graveltocht van Cycling 4 Climate! De tocht is uiteraard geheel in het teken van het klimaat. Ook op de Utrechtse Heuvelrug is de impact van klimaatverandering op onze leefomgeving en andere vormen van bedreiging van de natuur zichtbaar.
Tijdens de rit zien jullie aantal voorbeelden van bedreiging maar ook oplossingen om met deze verandering om te gaan.
Na 3 km – Perceel Erica, Amerongen
Na 8 km – Leersumse Veld
Tussen 25-32 km – Den Treek en bossen Austerlitz
Na 48 km – Landgoederen en De Utrechtse Heuvelrug
Na 60 km – Landgoed Zuylestein
Finale – Reflectie en inspiratie door Saskia Stehouwer
Na 3 km - Perceel Erica, Amerongen
De droge en hete zomers hebben een grote impact op dit bosperceel bij Amerongen. De fijnsparren sterven massaal af door hitte en de parasiterende letterzetter. Hierdoor verdwijnt een compleet bos, wat bijdraagt aan wateroverlast in Amerongen. Het dode bos kan extreme regenbuien niet opvangen, waardoor modderstromen door het dorp ontstaan.
Staatsbosbeheer en de provincie Utrecht hebben maatregelen genomen, zoals het aanplanten van hittebestendige bomen (loofbomen en mediterrane eiken) en de aanleg van wadi’s. Deze buffersystemen vangen overtollig regenwater op, waardoor het niet langer richting het dorp stroomt, maar infiltreert in de grond en het grondwater aanvult.
Meer informatie en oplossingen rond waterbeheer zijn te vinden via De Blauwe Agenda en een informatieve video van RTV Utrecht.
Na 8 km - Leersumse Veld
In de ijstijd uitgesleten door smeltwater in de stuwwal die nu Utrechtse Heuvelrug heet. Ontbossing en overbeweiding hebben in de loop van eeuwen de grond uitgeput. Het Leersumse Veld werd een gebied van stuifzand en heide, die op natte plaatsen ging vervenen. Rond de 18e eeuw werd het veen afgegraven voor brandstof. Zo ontstonden de Leersumse Plassen.
Ook hier kan je -helaas- de gevolgen van weer-extremen zien. Het Leersumse Veld werd afgelopen jaren geteisterd door extreme droogte: bomen en planten stierven, dieren hadden het heel lastig en vijvers waren veranderd in een kale zandvlakte. Zo anders was het in 2024; afgelopen voorjaar was er zoveel regen dat de plassen zo vol stonden dat het natuurgebied wekenlang een watervlakte was. Gevolgen zijn nu zichtbaar: bomen leggen het loodje, nu eens niet door droogte maar door veel te veel water.
Tussen 25-32 km Den Treek en bossen Austerlitz – Nieuwe Natuur
Afgelopen zomer waren deze bossen volop in het nieuws: wolven hebben zich gesetteld en veroorzaakten enkele bedreigende incidenten, waardoor delen van het gebied tijdelijk werden afgesloten. Inmiddels zijn de bossen weer toegankelijk, maar de wolven zijn gebleven. Hun aanwezigheid vraagt om aanpassing van recreanten.
Van oudsher hoort de wolf thuis in Nederland. Nadat hij aan het eind van de negentiende eeuw is verjaagd, kwam hij weer op eigen kracht terug. In al die tijd zijn we als mensen steeds verder verwijderd van onze natuurlijke omgeving; een hele uitdaging om ons opnieuw te verhouden tot deze toppredator Staatsbosbeheer biedt inzichten en tips over dit indrukwekkende dier: informatie over de wolf.
De terugkeer van de wolf brengt verrassende reacties en tegenstellingen teweeg: stad versus platteland, natuurliefhebbers versus tegenstanders. Meer hierover in deze boeiende reportage: NOS Nieuwsuur over de wolf.
Na 48 km - Landgoederen en De Utrechtse Heuvelrug
Eeuwenlang is de Utrechtse Heuvelrug ook de plek van kastelen, buitenplaatsen en en landgoederen. Iedere fietser kent wel de Langbroekerwetering; ca. 1080 gegraven om de zware komgronden en broekbossen tussen de stuwwal van de Heuvelrug en toen de (Kromme) Rijn te ontwateren. Tot die tijd stond een immens stroomgebied van de Rijn ruim een halfjaar permanent onder water; de stad Utrecht werd telkens door overstromingen bedreigd.
Door “wateringen” te laten graven wist de bisschop dit gevaar af te wenden. Als beloning versterkte de bisschop van Utrecht adellijke voorrechten om een kasteel of burcht te stichten. Van later datum zijn landgoederen als Den Treek, De Hoogt; heideterreinen die door gefortuneerde Amsterdamse bankiers werden “omgetoverd” naar productiebossen. Dicht bij de buitenplaatsen tref je schilderachtige parken.
Na 60 km - Landgoed Zuylestein
Zuylestein, een landgoed tussen Leersum en Amerongen, werd ooit gesticht als ridderhofstad en later herbouwd als Huis Zuylestein. Het kasteel werd in 1945 gebombardeerd, maar bijgebouwen en tuinmuur bleven behouden.
Kasteelvrouwe Jemima De Brauwere zet zich in voor duurzaam behoud van het erfgoed. Het landgoed produceert biologisch voedsel: een grote moestuin levert groenten voor lokale afnemers, omliggende akkers verbouwen oude tarwerassen voor speciale bakkerijen, en bosvarkens voeden zich in de natuur.
Klimaatverandering laat ook hier sporen na. Historische beukenlanen lijden onder droge zomers, en de valwind van 2021 veroorzaakte extra schade.
Valwinden en duurzaam nieuw Sterrenbos
Op 18 juni 2021 veroorzaakte een valwind in slechts twee minuten enorme schade in Leersum, waaronder op Landgoed Zuylestein. Dit fenomeen, waarbij windsnelheden boven de 100 km/uur kunnen bereiken, vernielde driekwart van de bomen in het Sterrenbos. Zelfs de overgebleven bomen waren zo beschadigd dat ze moesten worden gekapt. Het KNMI noemt deze valwind in Klimaatsignaal ’21 als gevolg van extremer zomerweer door klimaatverandering.
Het Sterrenbos kreeg een nieuwe kans: klimaatbestendige soorten werden aangeplant, een voedselbos werd toegevoegd, en stinsenflora werd hersteld. Het dient nu als proeftuin om groene monumenten beter te beschermen tegen extreme weersomstandigheden. Meer informatie: Landgoed Zuylestein.
Finale – Reflectie en inspiratie door Saskia Stehouwer
De Klimaatdichters is een collectief van ruim 250 dichters uit Nederland en Vlaanderen, die hun poëzie inzetten voor een klimaatvriendelijke wereld. Dit doen zij door middel van teksten, optredens, een podcast, voorstellingen en projecten in de openbare ruimte. Saskia zal een klimaatgedicht voordragen bij terugkomst in de Proloog.
Meer informatie: klimaatdichters.org